ՍՈՎԵՏԱՀԱՅԻ ԱՆՓԱՌՈՒՆԱԿ ՎԱԽՃԱՆԸ

Հրանտ, կփորձե՞ք Ձեր գնահատականը տալ այսօրվա ստեղծված իրավիճակին, որո՞նք են մեր այսօրվա ամենաառաջնային խնդիրները:

Այսօրվա իրավիճակի մասին խոսելու շատ բան չկա, քանի որ մոտավորապես նույն իրավիճակի շարունակությունն է, նույն խնդիրներ են, ինչ կային անցյալ տարի. որակական փոփոխություններ կարծես թե չկան: Իհարկե, շատացել են ընդդիմությանը քննադատողները, բայց ինչքան էլ մենք այսօր ընդդիմությանը չքննադատենք և շատ անգամ տեղին քննադատենք, ամեն դեպքում ընդդիմության գոյության փաստն ինքնին դրական է, քանի դեռ չկա դրան իրական այլընտրանք` գաղափարական եւ քաղաքական: Ընդ որում, ընդդիմություն ասելով, ես ուզում եմ հասկանանք ավելի լայն բան, քան զուտ քաղաքական ընդդիմությունը:

Ընդդիմություն ասելով` ես ավելի շուտ հասկանում եմ հասարակության ընդդիմադիր շերտը, որի մի զգալի մասն անցել է 2008-ի շարժման միջով: Էդ իմաստով իրավիճակը տարբերվում է 2003-04-ից հետո ստեղծված իրավիճակից: Կարծում եմ` տարբերվում է նրանով, որ այսօր անկախ նրանից` կուժեղանա թե կթուլանա քաղաքական ընդդիմությունը, հասարակական մի շերտ կա, մի միջուկ կա, որը տրամադրված չէ վերադառնալու նախկին վիճակին, որի մեջ տեղի են ունեցել հոգեբանական անշրջելի փոփոխություններ: Այս երկու տարվա մեջ մենք շատ ենք հասունացել, շատ ենք փորձ ձեռք բերել: Ինչ վերաբերում է այսպես կոչված ապատիկ շերտին, ես, իհարկե, եթե հարցազրույց չլիներ, ավելի կոպիտ կարտահայտվեի, որովհետև այդ մարդիկ իրենց ամբողջ կյանքն են եղել ապատիայի մեջ, իրենք Ղարաբաղի պատերազմի ժամանակ էլ էին ապատիայի մեջ, երբ մեր զորքերը Ղարաբաղում հաղթանակներ էին տանում, իրենք 2008-ին էլ էին ապատիայի մեջ, իրենք ապատիայով էլ կմեռնեն, իրենց բարի ճանապարհ այդ ուղու վրա: Կարծում եմ` դա մարդկանց մի խումբ է, որը հավերժ մնացել է անցյալում: Մանավանդ այն բանից հետո, երբ Ցյուրիխի արձանագրությունների ստորագրման հաջորդ օրը, մեծ թվով մարդիկ ոչխարի պես դուրս էին եկել փողոց Հայաստանի (ինչո՞ւ ոչ Թուրքիայի) դրոշներով ու տոն էին տոնում, ես այլևս որևէ հույս չունեմ սովետահայ ազգից: Իմ հույսը միայն նոր ձևավորվող, նոր ծնունդ առնող ուրախ հայերի հետ է կապվում: Ինչքան էլ տարօրինակ հնչի, մենք` որպես ազգ, նոր ենք ձևավորվում: Սովետահայ ժողովուրդը մահացավ կամ գուցե հոգեվարքի մեջ է դեռ, և այդ մահը հերոսական չէր, ու պետք չէ փորձել հարություն տալ մեռելներին:

Հիմա շատերը, ՀԱԿ-ի մեջ նախկին ոգևորությունը չտեսնելով, սկսել են առանձին նախաձեռնություններով հանդես գալ, քննարկումներ կազմակերպել: Որքանո՞վ եք մասնակից այդ քննարկումներին, ի՞նչ կարող են փոխել դրանք:

Եթե խոսքն իմ իմացած քննարկումների մասին է, ապա այդտեղ, որքան ինձ հայտնի է, խոսք չկա քաղաքական նոր ուժի մասին, այլ խոսք կա գաղափարների գեներացիայի մասին: Եթե կան ինչ-որ այլ խմբեր, ես տեղյակ չեմ:

Իսկ ինչ վերաբերում է նոր քաղաքական ուժի ի հայտ գալուն, ապա ասեմ, որ այս պահին ինձ այդ գաղափարն ընդհանրապես չի հետաքրքրում, որովհետև սա ինչ-որ փակ շղթա է ստացվում: Ասենք 2003-ի ընդդիմությունը գնաց, եկավ նոր ընդդիմություն, հիմա ասում են այդ մեկն էլ լավը չի, հիմա եկեք նոր ընդդիմություն ստեղծենք, որ ի՞նչ, որ երկու տարի հետո ասենք եկեք սա՞ էլ մի կողմ դնենք, էլի նորը ստեղծենք: Այսինքն` մենք ի՞նչն ենք ուզում փոխել, մարդկա՞նց ենք ուզում փոխել: Եթե մարդկանց ենք ուզում փոխել, մենք ոչ մի բանի չենք հասնի, ու ինձ դա հետաքրքիր չէ: Կարծում եմ` ի վերջո այդ ցիկլից պետք է դուրս գանք:

Ես ՀԱԿ-ի գլխավոր խնդիրն այն չեմ համարում, որ ՀԱԿ-ը չվերցրեց իշխանությունը: Տեխնոլոգիայի առումով ամեն ինչ ճիշտ էր արված: Ուրիշ բան է, որ այդ տեխնոլոգիան միշտ չէ, որ գործում է: Այլ բան է, որ ՀԱԿ-ը չկարողացավ թե հասարակական, թե մտքի ոլորտում համակարգված աշխատանք տանել: Այսինքն` այն պոտենցիալը, որ ինքն ուներ /իսկ ինքը համակիրների շատ մեծ պոտենցիալ ուներ/, կարծես թե չկարողացավ այդ պոտենցիալից լիարժեք օգտվել: Այսօրվա գլխավոր պակասը ես տեսնում եմ համապարփակ գաղափարական այլընտրանքի բացակայության մեջ: Էդ գաղափարական աշխատանքը վերջին երկու տարվա մեջ չտարվեց, եւ այստեղ է, որ մտավոր աշխատանքով զբաղված մարդիկ այսօր անելիք ունեն:

Եվ իրականում Հայաստանում քաղաքականությունը ձախողվում է, չի ստացվում, որովհետև մեծ հաշվով տակը համակարգված մտքի պակաս կա: Այսինքն`ոչ թե բութ ենք, միտք չկա, այլ այդ այլընտրանքային մտքի համակարգված առաջարկը չկա: Ես կուզենայի, որ մեր մտավորականները, որոնք այսօր ՀԱԿ-ին քննադատում են, ոչ թե զբաղվեին քաղաքական հարցերով, այլ փորձեին իրենց դաշտի բացը լրացնել, որովհետև այս պահին իրենց դաշտի բացերն են ավելի շատ երևում: Քաղաքական բացեր ևս կան, բայց դրանք «այսբերգի» վերին մասն են, իսկ հիմքում մտքի պակասն է:

Ես մի քանի խնդիր կառանձնացնեի, այսինքն` ի՞նչ պետք է անել: Նախ պետք է այսօրվա իրավիճակը շատ հստակ ախտորոշվի: Բոլորս էլ գիտենք, որ իրավիճակը վատն է, բայց դրա իրական ակունքների եւ ներկա կոնտեքստի հստակ ձեւակերպումը եւ ախտորոշումը չի տրվել: Իսկ եթե նման փորձեր արվեն, համոզված եմ, որ կոնսենսուսի շատ քիչ դաշտ կլինի նույն ընդդիմադիր մտավորական շերտի մեջ: Կարող է պարզվել, որ մենք ընդդիմադիր ենք շատ տարբեր և հակադիր բաներին: Դեմ լինել ներկա վիճակին, դեռ չի նշանակում համախոհ լինել: Եթե խորանանք և ինքներս մեզ վերլուծենք, կարող է պարզվի, որ մեկը ընդհանրապես դեմ է Հայաստանի անկախությանը, իսկ մյուսն էլ ինձ նման ողջ խնդրի առանցքը տեսնում է հետսովետականության և Ռուսաստանի ազդեցության գոտում գտնվելու մեջ:

Որակապես նոր քաղաքան ուժի ի հայտ գալու համար ապագայում, կարծում եմ, պետք է հասարակական գոնե մի փոքր խումբ ձևավորված լինի, որը ներքին կոնսենսուս ունենա կարևոր հարցերի շուրջ: Էդ դեպքում կլինի նոր քաղաքական ուժի իրական հասարակական պահանջարկ: Իսկ էն, ինչ որ ես այսօր տեսնում եմ, առայժմ փորձեր են վերջին 20 տարվա մեջ եղած ընդդիմադիր մոդելները նոր «ուպակովկայով» առաջարկել: Ես ավելին ասեմ, որն ինձ համար էլ նոր միտք է ու դեռ համոզված չեմ դրա ճշմարտացիության մեջ, դեռ վարկածային է: Ինձ այսօր ոչ այնքան նոր «համաժողովրդական շարժում» կհետարքրեր, այլ գուցե ավելի փոքր, բայց ավելի հստակ ձևակերպումների դաշտում գործող ուժ: Որովհետև ինքը` ժողովուրդ բառը, որը մենք բոլորս սովոր ենք օգտագործել, վաղուց կորցրել է իր հստակ իմաստը: Էդ ժողովուրդը սովետական ժողովուրդն է, որը չկա: Այսօր հասարակությունը շատ ավելի բազմաշերտ է և շատ ավելի բարդ կառուցվածք ունի:

Երկրորդ կարեւոր հարցը, բացի իրավիճակի հստակ ախտորոշումից, այն է, թե ինչ կոնկրետ նպատակ պետք է դնի իր առաջ ընդդիմադիր հասարակական շերտը և ինչ տեխնոլոգիաներ պետք է մշակի այդ հարցի լուծման համար: Բացի այդ, ուղղակի օդի պես անհրաժեշտ է մի պահ կանգ առնել ու սառը վերլուծության ենթարկել, թե ինչ տեղի ունեցավ վերջին երկու տարվա մեջ: Յուրահատուկ վերաբեռնում է պետք նորից առաջ շարժվելու համար:

Հրանտ, Դուք ի՞նչ քաղաքական ուժ կուզենայիք տեսնել, ի՞նչ մտքի, գաղափարի կրող:

Եթե մի քիչ առաջ ընկնենք, ես կուզենայի ապագայում մի ուժ, որը հստակ կձեւակերպեր, որ մեր խնդիրների արմատն առաջին` սովետական ժառանգությունն է, եւ երկրորդ` այսօր Ռուսաստանի ազդեցության դաշտում մեր գտնվելու փաստը:
Մենք հետսովետական տարածքի մի մաս ենք, մենք կղզի չենք ինչ-որ օվկիանոսում: Եթե մեզ մոտ որևէ բան կատարվում է, դա այդ պրոցեսների անմիջական արտահայտությունն է:

Ես կուզենայի մի ուժ, որը հստակ կասեր` ես հիմնվում եմ բուն հայկական ազգային կամ քաղաքակրթական գծի վրա: Հայերը եղել են արեւմտյան քաղաքակրթության ուրույն մաս, և մենք հստակ պետք է այդ գիծը վերագտնենք, որպեսզի վերագտնենք նաև մեր հայկական ինքնությունը, և սովետահայկական ինքնության հանդիսավոր թաղումը կազմակերպենք` գաղութատիրական մտավորականության սիմվոլիկ թաղման հետ մեկտեղ:

Եվ երրորդ` մինչև մենք Ռուսաստանի ազդեցությունից դուրս չգանք, մենք ոչ մի խնդիր մեր երկրում չենք լուծի:

Գումարած դրան` քաղաքական ուժը պետք է առաջարկի կոնկրետ տեխնոլոգիաներ: Օրինակ, եթե ընտրություններին մասնակցում է, ապա ինչ խնդիր է լուծում, ինչպես է ընտրակեղծիքների և ընտրակաշառքների դեմն առնում շատ հստակ ու կոնկրետ, այլ ոչ թե վերացական կարգախոսներով ու «ոգևորիչ» խոստումներով: Եվ վերջապես, որպես քաղաքական ուժ` ինքն իր ներսում, իր ներքին հարաբերություններում ի՞նչ մոդել է օգտագործում, որ ես համոզվեմ, որ ինքը դեմոկրատական է: Ինքը ներքուստ դեմոկրատակա՞ն է, թույլատրում է իր ներսում այլակարծության դրսևորումներ, ֆրակցիոն պայքար, իր ղեկավար կազմը պարբերաբար վերընտրվո՞ւմ է, նոր մարդիկ հայտնվո՞ւմ են, իր առաջնորդը երկու ժամկետից ավելի նստո՞ւմ է, թե չէ, քաղաքական անհաջողության դեպքում ղեկավարությունը պատասխանատվություն կրո՞ւմ է, հրաժարական տալի՞ս է, թե չէ: Այսպիսի քաղաքական ուժ մենք այս պահին չենք կարող ունենալ, որովհետև սա նախ պետք է ձևակերպվի տեսության մեջ: Հետո պետք է ինչ-որ թեկուզ փոքր խումբ կոնսենսուսի գա այդ ամենի շուրջ: Դրանից հետո նոր կխոսենք նոր ուժի մասին: Իսկ մինչ այդ, ես կարծում եմ, ցանկացած եղած ընդդիմությանը պետք է հնարավորության սահաններում աջակցել, որպեսզի գոնե թուրքմենստանի կամ պուտինլենդի չվերածվենք:

Իմ գործընկերներից մեկն ինձ ասում է` բա մենք այս երեք տարի է գրում ենք, բա սրանք ձևակերպումներ չէի՞ն, ես ասում եմ` իհարկե չէին, մենք դեռ շատ հեռու ենք նրանից, որ իսկապես հստակ ձևակերպենք: Մենք նոր ենք մոտենում դրան: Եվ նման ձևակերպումներ պետք է տան նրանք, ովքեր հարել են ընդդիմությանը և եղել են ընդդիմության մտավոր շերտը:

Ի վերջո, քաղաքականություն հիմքում միշտ էլ միտքն է, առանց դրա չի կարող լինել քաղաքականություն և չի լինի փոփոխություն: Ասենք, ֆրանսիական հեղափոխությունն ինքն իրենով չեղավ: Չեկան ու ասացին` այս թագավորը վատն է, եկեք գցենք: Մինչ այդ մտավորականների մի ամբողջ սերունդ եղավ, որոնք այդ խնդիրները ձևակերպեցին` սկսած ամենաֆունդամենտալ փիլիսոփայական հարցերից:

Ես կարծում եմ` մենք այսօր չենք կարող քաղաքական դաշտից շատ բան պահանջել, եթե մտավորական շերտը չի տալիս համապատասխան արտադրանք: Հիմա ես ուզում եմ մտածել իմ և իմ նման մարդկանց պատասխանատվության մասին: 2008 թվականի այդ ակտիվ օրերին նաև մեր ազդեցության տակ շատ մարդիկ միանում էին, մասնակցում էին և այլն: Այսինքն`եթե ինչ-որ բան չի ստացվել, ես համարում եմ, որ կա նաև իմ և իմ նման մարդկանց պատասխանատվությունը: Անընդհատ ասում ենք ժողովրդավարություն, բայց մեր ենթագիտակցությամբ ժողովրդավար չենք, մենք մեր պատասխանատվությունը դնում ենք մի մարդու վրա, այսինքն` ավտորիտար մոդելով ենք շարժվում: Ասում ենք, որ եթե չստացվեց, ապա քաղաքական գործիչն է մեղավոր, չենք ասում` բոլորս ենք պատասխանատու: Ամեն ինչում ուզում ենք պապա գտնել, ու իրենից ամեն բան պահանջել:

Ոչինչ չստացվեց, որովհետև դրսի գործո՞նն էլ կար:

Կար նաև Ռուսաստանի խնդիրը: Որպես պարտված կայսրություն` նա այդպես էլ չի կարողացել ճիշտ ուղին գտնել: Այսինքն` փորձեր ինքն իր ժառանգությունը վերիմաստավորվել` ավելի առողջ ճանապարհի վրա դուրս գալ: Հակառակը, ինքը ինքնամեկուսանում է, բազմաթիվ բարդույթներ է ձեռք բերել և, կոպիտ ասած, այսօր արդեն թույն է արտադրում, ու այդ թույնը գալիս է Հայաստան, մանավանդ որ մենք տարբեր թելերով կապված ենք նրանց: Հատկապես մեր մտավորականությունն է կապված: Մենք այդ մտավոր դաշտի ազդեցության տակ ենք գտնվում, որը հետադիմական է, փակուղային և որը ձևավորում է մեր այսօրվա իրականությունը: Ես այսպես եմ հասկանում` մենք մինչև այս ազդեցության գոտուց դուրս չգանք, մենք մեծ հաշվով ֆունդամենտալ խնդիրներ չենք լուծի:

Իսկ հնարավորություններ, նախադրյալներ կա՞ ն, որ մենք այդ ազդեցության տակից դուրս կգանք:

Եթե դուրս չգանք, պետք է դեպի գերեզման գնանք: Իհարկե, նրանք հզոր են, մենք թույլ ենք, բայց ես չեմ ասում պատերազմ հայտարարենք: Բայց մտավոր դաշտում հաստատ կարող ենք անել, այդ խնդիրները կարելի է ձևակերպել, մանավանդ որ ուրիշ ճանապարհ չկա: Բայց եթե ապագայում նման ուժ ձևավորվի, արդյոք հասարակության մեծ մասը նրան կընդունի: Իմ կարծիքով, դա այս պահին էական չէ, թող փոքրամասնությունն ընդունի, բայց դա կլինի հստակ առանցք և հստակ այլընտրանք այսօրվա իշխանություններին:

Շատ հետաքրքիր, ծրագրային հարցազրույց տվեց Արա Նեդոլյանը: Այն, ինչ ես հիմա քրտնելով փորձում եմ բացատրել, այդ մարդը շատ լավ ձևակերպել է այն, չնայած գիտեմ, որ հատկապես սովետական ժառանգության հետ կապված, նա իմ հետ թերևս չի համաձայնվի: Նրա ձևակերպած ոչ թե այսօրվա կամ երեկվա Նորվեգիան պետք է կառուցվի, այլ վաղվա Հայաստանը: Այսինքն` երբ այդ պատկերն ունեցար, արդեն պատկերից կգաս տրամաբանության:

Հրանտն ունի՞ այդ տեսիլը, պատկերը:

Հասկանում եք`Հրանտը, Արա Նեդոլյանը պետք է պատկեր չունենան, այլ դա պետք է լինի իսկապես միասնական դաշտի արդյունքը: Մեկ մարդով նման բան չի կարող լուծվել, ոչ էլ առավել ևս կոլեկտիվով: Ես կասեի, գուցե կոլեկտիվ անհատականությամբ, չգիտեմ ինչպես կոչեմ դա` «դաշտ» բառից լավը չկա:

Իսկ Դուք որևէ ծրագիր մտածե՞լ եք կամ ասենք մշակել:

Ես իմ ծրագիրը կներկայացնեմ Lragir.am-ի ընթերցողին 2010 դեկտեմբերի 26-ին (ծիծաղում է):

Պայմանավորվեցինք:

ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ

Circle.Am: Rating and Statistics for Armenian Web Resources

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s