Ինչո՞ւ են հայերը վախենում գլոբալացումից

ustahrant.wordpress.com -ի Էքսկլյուզիվ (https://ustahrant.wordpress.com/2010/04/26/exclusive/)

Ինձ թվում է նրանից է, որ հայերը հայ չեն, այլ «ռուս» են:

Ինչո՞ւ եմ էդպես կարծում:

Եթե պատմականորեն ենք նայում, ապա նախկին դարերի մշակութային համաշխարհայնացման բոլոր միտումներից հայերը հիմնականում շահել են, եթե չասենք ավելին. հայկական ինքնությունը հենց նման միտումներին համընթաց լինելու արդյունքում է ձեւավորվել:

Օրինակներ:

Հելենիզմ` առաջին ունիվերսալ մշակութային շարժումներից մեկը: Հայերը հաջողությամբ ինտեգրվեցին այս միտմանը: Հայաստանում կառուցվեցին հելենիստական տիպի քաղաքներ, ստեղծվեց եւ ծաղկեց Արտաշիսյան դինաստիայի պետությունը (Մեծ Հայքը): Ունեցանք Արտաշես Ա, Տիգրան Բ եւ այլ նշանավոր արքաներ:

Քրիստոնեություն` մյուս ունիվերսալ շարժումը, որը մասամբ նախապատրաստվեց հելենիզմի շնորհիվ: Գաղտնիք չէ, որ հայերն առաջիններց մեկը ընգգրկվեցին այդ շարժման մեջ: Արդյունքում ունեցանք գիր, գրական լեզու, գրականություն, գիտություն, եւ այլն:

Խաչակրաց արշավանքներ: Բացի ռազմական ասպեկտից սրանք նաեւ մշակութային եւ տնտեսական շփման մեծ շարոժում էին Արեւմուքտի եւ Արեւելքի միջեւ: Մենք սրանց արդյունքում ունեցան վերականգնված պետություն Կիլիկիայում եւ մշակութային վերածնունդ թե՛ Կիլիկիայում, թե՛ բուն Հայաստանում: Հատկապես կիլիկայն մանրանկարչությունը, փիլիսոփայության փաստացի նոր սկիզբը Հայաստանում եւ այլ մշակութային երեւույթներ անհնար կլինեին առանց խաչակրած արշավանքների ստեղծած մշակութային «գլոբալիզացիայի»: Օրինակ, առանց դրա Սյունիքի լեռներում նստած Տաթեւացին երբեք չէր ծանոթանա եվրոպական սքոլաստիկային եւ չէր ստեղծի իր երկերը:

Մի մասնավոր օրինակ: Տպագրության գյուտ: Հայերը, չնայած քաղաքական առումով ամենածանր վիճակում էին, բայց կրկին առաջին յուրացնողներից մեկն եղան:

Եւ այսպես շարունակ:

Բայց ասյօրվա հայերը վախենում են համաշխարհայնացումից: Օրինակ, էսօրվա «տպագրության գյութը»` համացանցը բոլորից վատ են յուրացնում: Հայերենը համացանցի ամենա հետընկած լեզուներից մեկն է:

Իհարկե գլոբալիզացիայից վախենում են ոչ միայն հայերը: Բայց մեզ մոտ էդ բառը բացառապես հայհոյանք է նշանակում. Երեւույթ, որից պետք է վախենալ ու պաշտպանվել: Մինչ դա երեույթ է, որն ունի իր մարտահրավերները, բայց նաեւ իր ակնհայտ օոգուտները:

Չբացառելով այլ, օրինակ, եվրոպական ինտելեկտուալիզմի ազդեցությունը, կարծում եմ, որ ռուսական ազդեցության դերը գերակայող է:

Ռուսներն էլ միշտ չէ, որ վախեցել են ունիվերսալիզմից: Այլապես չէր լինի ո՛չ ռուսական գրականությունը, ո՛չ ռուսական հեղափոխությունը (որոնք, ի դեպ, իրար հետ կապված են): Բայց «կոսմոպոլիտիզմի դեմ» ստալինյան պայքարն ու սառը պատերազմում պարտությունը ծանր հետեւանքներ թողեցին: Այսօր, Ռուսաստանն, ըստ էության ասելիք չունի աշխարհին, բացի ծանրախոս ու անստեղծագործ պահպանողաանությունից:

Մենք էլ ասելիք չունենք, եւ նախ դրա համար ենք վախենում, այլ ոչ թե որովհետեւ իրական վտանգներն ենք նստել չափել:

Ոչ թե վախենում ենք, որովհետեւ կարող ենք ինքնութուն կորցնել, այլ հակառակը. վախենում ենք, որովհետեւ ինքնություն չունենք: Այն ինքնությունը, որը դարերի ընացքում ունեինք, ինչպես տեսանք համաշխարհայնացումների արդյունք էր, եւ ասելիք ուներ աշխարհին` երկխոսության մեջ էր գտնվում (երկխոսության մեջ էր եւ դրական առումով` Նարեկացու Մատեանը, եւ վիճաբանության առումով` «Բան հակաճառության ընդդեմ երկաբնակաց»): Իսկ այն ինչ այսօր կոչում ենք ինքնություն, սովորական գեղի տղերքի անգրագիտությունն է, որից նրանք փոխանակ ամաչեն` «մենթալիտետ», այսինքն` մտածողություն են կոչում:

Ինքնությունը պաշտպանելու եւ ունիվերսալիզմի մարտահրավերներին դիմակայելու մասին միայն այն ժամանակ իրավունք կունենանք մտածենք, երբ որ բան ունենանք կորցնելու: Այսօր մենք միայն սովորելու բան ունենք` աշխարհից եւ մեր նախնիների փորձից:

Թվում է թե ազգայնականը պետք է կողմ լինի կոսմոպոլիտիզմի դեմ պայքարին:

Իրականում նորից հայ դառնալու համար այսօր ավելի շատ «կոսմոպոլիտ է» պետք լինել քան պահպանողական:

Պահպանողականը էթնիկն է, նաեւ` կայսերականը:

Ազգայինը` առաջադիմական է:

Գոնե մեր այսօրվա իրավիճակում:

Ուստա Հրանտ

Circle.Am: Rating and Statistics for Armenian Web Resources

Advertisements